أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
328
قانون ( فارسى )
توليد شده توسط كبد - كه سهميهء كيسهء زهره است - باقى نگذاشته و موجب آكندگى و درد در كبد شده است . در اين حالت علاوه بر درد كبد احساس تلخى در دهان شديدتر از ساير حالات است و تشنگى نيز شديد است . بسيار اتفاق مىافتد كه بيمارى يرقان از تحريك قولنج باشد كه مادهء زهرهاى را برمىانگيزد ، يا قولنج همراه يرقان آيد ؛ چنان كه سابقا بدان اشاره كرديم . اگر يرقان از اثر بندآمده و راهبندانى باشد كه به دليل سردى پديد آمده است ، يا از ترنجيدن و برهم آمدن گدارهاى مادهرسان ، سر بر آورده است ، از نشانيهاى ذكر شدهء چنين حالاتى مىتوان آن را تشخيص داد ؛ كه يكى از نشانيها چگونگى حالت تمام بدن بيمار است . اگر سبب بوجود آمدن بيمارى يرقان خلط غليظ است ، كه راهبندان ايجاد كرده است ، نشانى آن را نيز قبلا ذكر كردهايم . اگر سبب يرقان راهبندان به وسيلهء ازگيل مانندى يا گوشت زائدى است كه سر برآورده و يا گدارى آسيبزاست كه برهم جوش خورده ، نشانيهايش از اين قرار است : 1 - بيمارى يرقان ماندگار و بر دوام است . 2 - نشانيهاى بند آمدنى ( راهبندان ) آشكار است . 3 - داروهاى بازكنندهء بند آمدنىها از قبيل حقنه و غيره كمتر بهره مىدهند . اگر ناتوانى نيروى دفعكنندهء كبد يا نيروى از هم جداكنندهء مواد در كبد سبب بيمارى يرقان باشند ، از نشانيهاى زير حالت را تشخيص مىدهى : 1 - رنگ زردى بول به آن شدت نمىرسد كه در حالت رخ دادن راهبندان هست در شرايطى كه نيروى جداسازى مواد و نيروى دفعكنندهء مواد در كبد توانا و بدون نقص هستند . 2 - مدفوع كاملا سپيدرنگ نمىشود . 3 - احساس سنگينى چندان نيست كه در حالت يرقان بوجود آمده از راهبندان رخ مىدهد . 4 - كبد در ساير كارهاى خويش ناتوان است و به خوبى وظايف خود را انجام نمىدهد . 5 - شايد همراه ناتوانى بيمارى ذرب « 1 » در كبد پديد آيد . اگر سبب بيمارى يرقان از ناتوانى نيروهاى كيسهء زهره است ، علامتها از اين قرارند : 1 - دل بهم آمدن شديد . 2 - احساس تلخى در دهان . 3 - بيمار احساس سنگينى نمىكند . 4 - بيمارى كمكم به تدريج پا مىگيرد . 5 - رنگ مدفوع رنگى است ميانهء زرد و سپيد . 6 - زردرنگى بول بسيار تيره و يرقانى است ، مشروط بر اينكه تشخيص دهى كه در نيروى جداسازى مواد و در نيروى دفعكنندهء مواد در كبد خللى واقع نشده و هيچكدام ناتوان نگشتهاند .
--> ( 1 ) - ذرب : نوعى بيمارى كبد است - المنجد .